Η άγρια σφαγή στο Δίστομο

Μία από τις μεγαλύτερες σφαγές του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου έζησε το Δίστομο Βοιωτίας στις 10 Ιουνίου του 1944 από τους Γερμανούς. Μια σφαγή που είναι ακόμη ζωντανή στις μνήμες των επιζώντων και σοκάρει όσους διαβάζουν τις μαρτυρίες. Μαρτυρίες ανθρώπων που καταδικάστηκαν να ζουν μια ζωή με το ασήκωτο βάρος των δικών τους ανθρώπων που τους είδαν να σκοτώνονται άγρια. Με ένα πένθος που δεν θα σβήσει ποτέ από τη ζωή τους κι ένα μεγάλο γιατί που θα μείνει αναπάντητο.

Ήταν Σάββατο και ήταν η εποχή του θερισμού. Ωστόσο οι περισσότεροι κάτοικοι δεν είχαν πάει στα χωράφια τους, μα είχαν μείνει στο χωριό για να προετοιμάσουν το μνημόσυνο τεσσάρων δολοφονημένων νεαρών από τους Γερμανούς. Το πρωί κατέφθασαν στο χωριό ισχυρές δυνάμεις των Γερμανών που είχαν ξεκινήσει από τη Λιβαδειά με σκοπό να καθαρίσουν την περιοχή γύρω από το Δίστομο από τον στρατό του ΕΛΑΣ, που κρυβόταν στις πλαγιές του Ελικώνα. Ανάμεσα στα στρατιωτικά αυτοκίνητα ήταν και κάποια με ελληνικές πινακίδες και στρατιώτες με πολιτική περιβολή, έτσι ώστε να αιφνιδιάσουν τα ελληνικά στρατεύματα. Στον δρόμο για το χωριό σκότωσαν ανθρώπους που συνάντησαν και ασχολούνταν με γεωργικές ή κτηνοτροφικές εργασίες και αιχμαλώτισαν 12 άτομα. Φτάνοντας στο Δίστομο στρατοπέδευσαν εκεί, διατάζοντας τους κατοίκους να κλειστούν στα σπίτια τους. Κάποιοι κατάλαβαν ότι αυτή η διαταγή δεν ήταν για καλό και αποφάσισαν να ρισκάρουν να φύγουν από το χωριό από τη μοναδική είσοδο στην οποία δεν υπήρχε φυλάκιο, το Διάσκελο. Αυτοί, μαζί με κάποιους άλλους που έμειναν και γλίτωσαν κατά τύχη, ήταν οι μοναδικοί επιζώντες.

Από τις δυνάμεις των Γερμανών που είχαν πάει, τα πολιτικά αυτοκίνητα ξεκίνησαν για το Στείρο -που ήταν περίπου 3 χιλιόμετρα από το Δίστομο- γιατί είχαν πληροφορία ότι εκεί βρίσκονταν μεγάλες δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Μόλις έφτασαν οι ΕΛΑΣίτες του επιτέθηκαν και κατάφεραν να σκοτώσουν και να τραυματίσουν 17 άτομα. Ο θόρυβος της μάχης ακούστηκε μέχρι το χωριό και οι Γερμανοί έσπευσαν για βοήθεια. Όταν πια οι ΕΛΑΣίτες υποχώρησαν στα γύρω βουνά, οι Γερμανοί έστειλαν τους νεκρούς και τους τραυματίες στη Λιβαδειά με κάποια αυτοκίνητα και επέστρεψαν στο Δίστομο αποφασισμένοι να πάρουν εκδίκηση.

Οι μαρτυρίες των ανθρώπων που ήταν στο χωριό και από καθαρή τύχη επέζησαν μιλούν για απίστευτη αγριότητα και αναλγησία των Γερμανών. Μπήκαν ξεχωριστά σε κάθε σπίτι του χωριού και πυροβόλησαν όποιον βρήκαν μπροστά τους, χωρίς να νοιάζονται αν αυτός ήταν γυναίκα, παιδί, γέρος ή ακόμη και εγκυμονούσα. Οι επιζήσαντες είδαν κατακρεουργημένα τα κορμιά των οικείων τους, άλλες φορές πυροβολημένα, άλλες μαχαιρωμένα, άλλες και τα δύο. Σκότωσαν βρέφη, βίασαν γυναίκες και έκοψαν τα στήθη τους. Η εκδικητική μανία των Γερμανών ήταν μεγάλη και εκφράστηκε πάνω σε όλον αυτόν τον άμαχο πληθυσμό. Φεύγοντας άφησαν πίσω τους πάνω από 200 νεκρούς και πολλούς τραυματίες.

Οι άνθρωποι που γλίτωσαν από τη σφαγή εντοπίστηκαν μετά από κάποιες μέρες από τον Ερυθρό Σταυρό και τους δόθηκαν οι πρώτες βοήθειες. Πολλά παιδιά μεταφέρθηκαν σε ορφανοτροφεία στην Αθήνα, όπου και μεγάλωσαν γιατί είχαν χάσει όλα τα μέλη της οικογένειάς τους. 

Μετά το τέλος του πολέμου, και κατόπιν εκτεταμένων ερευνών, ο Γερμανός Χανς Ζάμπελ θεωρήθηκε υπεύθυνος για τη σφαγή, ωστόσο δεν τιμωρήθηκε ποτέ για τις πράξεις του. Οι επιζώντες για πολλά χρόνια προσπαθούν να δικαιωθούν ηθικά και υλικά από τη Γερμανία ζητώντας αποζημιώσεις, πράγμα που ακόμη δεν έχει γίνει. 

Ο Γερμανός ιστορικός Καρλ Χάιντς Ροτ, σε μια προσπάθειά του να εξηγήσει την αγριότητα των Γερμανών, εικάζει πως η αγριότητα αυτή οφείλεται στον πανικό των Γερμανών. Ήδη είχαν αρχίσει να αντιλαμβάνονται ότι οι δυνάμεις τους εξασθενούσαν και ότι δεν θα κατάφερναν να καταπνίξουν την αντίσταση.  Το τέλος του πολέμου πλησίαζε και δεν θα ήταν για εκείνους νικηφόρο. Έτσι, προσπαθούσαν να κάνουν όση μεγαλύτερη ζημιά μπορούσαν. Υπολογίζεται ότι για κάθε έναν Γερμανό που σκοτωνόταν ή τραυματιζόταν εκτελούνταν 50-100 Έλληνες.

Μέχρι και σήμερα στο Δίστομο, όπως και σε άλλα μαρτυρικά χωριά της Ελλάδας, τελείται ετήσιο μνημόσυνο για τα θύματα της σφαγής. Οι επιζήσαντες υποφέρουν ακόμη από αυτά που είδαν να γίνονται μπροστά τους. Πολλοί από αυτούς έφυγαν από το Δίστομο και δεν είχαν τη δύναμη να επιστρέψουν ποτέ ξανά. 

 

Πηγές:

Λάππας, Τ. Η σφαγή του Διστόμου, Αυτοέκδοση. Αθήνα: 1989
Η σφαγή στο Δίστομο-10 Ιουνίου 1944, στο ert.gr/ert-arxeio/i-sfagi-sto-distomo-10-ioynioy-1944-2/
Η κατεστραμμένη ζωή στο Δίστομο, στο dw.com/el/

Εικόνες