Ιερό των Αιγυπτίων θεών στη Νέα Μάκρη (Μπρεξίζα)

Ένας μοναδικός αρχαιολογικός χώρος βρίσκεται στη Νέα Μάκρη της Αττικής και είναι επισκέψιμος από το 2001. Ο λόγος για το ιερό των Αιγύπτιων Θεών που αποτελεί έναν από τους λίγους χώρους λατρείας της Ελλάδας ο οποίος είναι επηρεασμένος από τον αιγυπτιακό πολιτισμό.

Στην ουσία πρόκειται για ένα συγκρότημα οικοδομημάτων που περιλαμβάνει το κυρίως ιερό και το πολυτελές λουτρό-βαλανείο, το οποίο κοσμείται με μαρμάρινα δάπεδα, επιχρίσματα στους τοίχους και ογκώδη μαρμάρινα μέλη, κι έτσι μοιάζει αρκετά με αυτοκρατορικές θέρμες σε μικρογραφία. Στο λουτρό γινόντουσαν οι απαραίτητοι καθαρμοί πριν από τις λατρευτικές τελετουργίες. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν μεγάλα, ακέραια μαρμάρινα γλυπτά και τελετουργικά σκεύη. Σύμφωνα με επιγραφή που ανακαλύφθηκε, το ιερό είναι αφιερωμένο στον θεό Σάραπι, που αποτελεί την εξελληνισμένη μορφή του Αιγύπτιου θεού Όσιρι. Το άγαλμα της Ίσιδας που βρέθηκε στο ιερό αλλά και οι πολυάριθμοι πολυτελείς λύχνοι που απεικονίζουν την ίδια και τον θεό Σάραπι μαρτυρούν ότι το ιερό ήταν αφιερωμένο και στη λατρεία της Ίσιδας. Ο γιος τους Ώρος λατρευόταν επίσης σε αυτό το ιερό. Στον χώρο βρέθηκε και μια πολύ καλά διατηρημένη αιγυπτιάζουσα σφίγγα.

Η ίδρυση του συγκροτήματος των αυτοκρατορικών χρόνων αποδίδεται στον Ηρώδη Αττικό περίπου το 150-160 μ.Χ. Ο μεγάλος ρήτορας και σοφιστής επέλεξε την περιοχή της Μπρεξίζας για την ίδρυση του ιερού, καθώς ήταν ο τόπος καταγωγής, γέννησης και αγαπημένος τόπος διαμονής του. Είναι πιθανό το συγκρότημα να βρισκόταν μέσα στα όρια του τεράστιου κτήματος που ο Ηρώδης κατείχε στην περιοχή. Άλλωστε, εκεί  συγκέντρωνε την αθηναϊκή νεολαία που μαθήτευε κοντά του στη ρητορική και τη φιλοσοφία. Εικάζεται ότι για την ίδρυσή του ο Ηρώδης μιμήθηκε τον αυτοκράτορα Αδριανό, ο οποίος είχε ανεγείρει Σαραπείο σε τεχνητή νησίδα στην έπαυλή του στο Tivoli, έξω από τη Ρώμη, αντιγράφοντας και αυτός με τη σειρά του το ιερό του Σάραπι στην πόλη Κάνωπο, στο Δέλτα του Νείλου. Η μορφολογία της περιοχής άλλωστε ευνοούσε για κάτι τέτοιο, γιατί το ιερό χτίστηκε σε μια περιοχή που ονομαζόταν από τους παλιούς περιηγητές «νησί», επειδή ήταν ένα κομμάτι γης που ξεπρόβαλλε μέσα από το έλος εξαιτίας τεχνητών έργων (τάφρων και λιμένα) των ρωμαϊκών χρόνων.

Αιγυπτιακές θεότητες στην Ελλάδα

Η λατρεία των αιγυπτιακών θεοτήτων εμφανίστηκε στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες του 4ου αι. π.Χ. Μετά την κατάκτηση της Αιγύπτου από τον Αλέξανδρο Γ΄ τον Μακεδόνα και την εγκαθίδρυση της δυναστείας των Πτολεμαίων, η λατρεία τους εντάθηκε. Ο θεσμός των θεοποιημένων ηγεμόνων εκφράστηκε μέσα από το ζεύγος των θεών Ίσιδας και Σάραπι. Η θεά Ίσιδα φαίνεται να ταυτίζεται με ελληνικές θεές, όπως η Δήμητρα και η Αφροδίτη. Αλλά και ο σύζυγός της ο Σάραπις ταυτίζεται με ελληνικούς θεούς, όπως ο Δίας, ο Διόνυσος, ο Πλούτωνας. Προφανώς αυτές οι μορφές ήταν οι πιο διαδεδομένες λόγω της ταύτισής τους με τους θεούς των Ελλήνων.

Επιγραφές που έχουν βρεθεί συνηγορούν στο συμπέρασμα ότι το πρώτο ιερό για τη θεά Ίσιδα δημιουργήθηκε στο λιμάνι του Πειραιά, μάλλον από Έλληνες που ταξίδευαν συχνά στην Αίγυπτο ή από Αιγύπτιους που έμεναν στον Πειραιά, το 333 π.Χ. Σημαντικότερα ιερά, αφιερωμένα στις αιγυπτιακές θεότητες στην Ελλάδα, με κυρίαρχες τις λατρείες της Ίσιδας και του Σάραπι, βρίσκονται στη Δήλο, στο Δίον της Πιερίας, στην αρχαία Μεσσήνη και στη Γόρτυνα της Κρήτης. Σημαντικοί είναι και μεμονωμένοι ναοί αφιερωμένοι σε αιγυπτιακές θεότητες, όπως ο ναός της Ίσιδας στην Ερέτρια ή του Άμμωνα Δία στην Καλλιθέα της Χαλκιδικής.