Το πρώτο χριστουγεννιάτικο δέντρο στην Ελλάδα και το έθιμο της Ειρεσιώνης

Πλησιάζουν οι μέρες των Χριστουγέννων και κάθε σπίτι έχει φορέσει ήδη τα γιορτινά του. Το χριστουγεννιάτικο δέντρο δεν λείπει από πουθενά και αποτελεί μάλιστα το σημαντικότερο στοιχείο του στολισμού. Αυτό όμως δεν ίσχυε πάντα στη χώρα μας.

Το πρώτο δέντρο που στολίστηκε στην Ελλάδα ήταν το έλατο του βασιλιά Όθωνα το 1834. Στήθηκε έξω από την κατοικία του στο Ναύπλιο και αποτελούσε πόλο έλξης για τους ντόπιους, μιας και ήταν η πρώτη φορά που έβλεπαν κάτι τέτοιο στη ζωή τους. Με τη μετακόμιση του Όθωνα στην Αθήνα το δέντρο στολιζόταν πια έξω από τα Ανάκτορα, δίνοντας την ευκαιρία σε ακόμη περισσότερους ανθρώπους να το θαυμάσουν. Παρά την περιέργεια και τον θαυμασμό το έλατο δεν εντάχθηκε αμέσως στη διακόσμηση των Χριστουγέννων. Ο πρώτος απλός πολίτης που το στόλισε ήταν ο διπλωμάτης Ιωάννης Παπαρρηγόπουλος το 1843, έχοντας προμηθευτεί στολίδια από τη Ρωσία. Ο στολισμός του χριστουγεννιάτικου δέντρου ωστόσο άργησε να διαδοθεί και επικράτησε περισσότερο μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο. Μέχρι τότε στις παραθαλάσσιες περιοχές συνηθιζόταν ο στολισμός μικρού ξύλινου καραβιού, προς τιμήν των θαλασσοδαρμένων ναυτικών.

Η λειτουργία των δέντρων ως ιερά σύμβολα δεν επικράτησε μαζί με τον χριστιανισμό αλλά εντοπίζεται στους πολιτισμούς πολλών λαών ήδη από την αρχαιότητα. Σημαντικότερα όλων ήταν τα αειθαλή δέντρα. Λόγω της ικανότητάς τους να μένουν αναλλοίωτα χειμώνα καλοκαίρι, συμβόλιζαν την αθανασία και την αιωνιότητα. 

Τα δέντρα θεωρούνταν ιερά και στην αρχαία Ελλάδα, με πρώτο και πιο σημαντικό την ελιά, που είναι επίσης αειθαλής. Παρόμοιο με τον στολισμό του χριστουγεννιάτικου δέντρου είναι το αρχαιοελληνικό έθιμο της Ειρεσιώνης. Σύμφωνα με τη μυθολογία, η Ειρεσιώνη καθιερώθηκε μετά από τάμα που είχε κάνει ο Θησέας στη Δήλο, στον θεό Απόλλωνα, στο ταξίδι του προς την Κρήτη. Υποσχέθηκε λοιπόν στον θεό ότι αν σωθεί και επιστρέψει σώος στην πατρίδα του θα του προσφέρει στολισμένα κλωνάρια αγριελιάς. 

Από τότε στην Αθήνα συνηθιζόταν, περίπου στα τέλη του Σεπτέμβρη, παιδιά που είχαν και τους δύο γονείς τους εν ζωή να περιφέρονται από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας κάλαντα. Μαζί τους είχαν ένα κλωνάρι αγριελιάς -πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι προερχόταν από τις ιερές ελιές της Αθηνάς- που το είχαν στολίσει με καρπούς του φθινοπώρου (καρύδια, σύκα, αμύγδαλα, ρόδια κ.ά.) και μαλλί προβάτου, λευκό ή κόκκινο. Αφού επισκέπτονταν αρκετά σπίτια επέστρεφαν στο δικό τους και κρεμούσαν την Ειρεσιώνη στην εξώπορτα του σπιτιού για να φέρει καλή τύχη και γονιμότητα στο σπιτικό. Το κλαδί έμενε εκεί μέχρι το επόμενο έτος, όπου το έκαιγαν για να το αντικαταστήσουν με το καινούργιο.

 

Εικόνες