Ιστορία - Λαογραφία

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες αποτελούσαν κορυφαίο γεγονός για τους αρχαίους Έλληνες. Ήταν αφιερωμένοι στον Ολύμπιο Δία γι’ αυτό και είχαν έντονα θρησκευτικό χαρακτήρα. Η Ολυμπία, ως τόπος διεξαγωγής των αγώνων, εκτός από το στάδιο είχε και πολλά ιερά αφιερωμένα στους θεούς, με το μεγαλύτερο εξ αυτών να είναι προς τιμήν του Δία. Κατά τη διάρκεια των αγώνων γινόντουσαν θυσίες σε διάφορους θεούς και στο τέλος της διοργάνωσης γινόταν μια μεγάλη θυσία 100 βοδιών (εκατόμβη) στον Δία. 

Οι πρώτοι καταγεγραμμένοι Ολυμπιακοί Αγώνες έγιναν το 776 π.Χ. Εικάζεται ότι εμπνευστής τους ήταν ο βασιλιάς της Ήλιδας Αέθλιος (εξού και οι λέξεις άθλος και αθλητής). Ωστόσο υπάρχουν κι άλλα ονόματα που διεκδικούν τον τίτλο του ιδρυτή, όπως είναι ο Πίσος, ο Οινόμαος, ο Πέλοψ, ο Πελίας κ.ά. Οι αγώνες διεξάγονταν κάθε τέσσερα χρόνια, κατά τη διάρκεια της πρώτης πανσελήνου μετά το θερινό ηλιοστάσιο. Το διάστημα που μεσολαβούσε ανάμεσα στους αγώνες καθώς και η ίδια η διοργάνωση των αγώνων ονομαζόταν Ολυμπιάδα. Για ένα διάστημα τριών μηνών πριν, κατά τη διάρκεια αλλά και μετά το πέρας τον αγώνων όλες οι πολεμικές επιχειρήσεις σταματούσαν -είχαν δηλαδή εκεχειρία- για να μπορέσουν αθλητές και θεατές να φτάσουν με ασφάλεια στην Ολυμπία. Η εκεχειρία τηρούνταν από όλες τις πόλεις και είναι ελάχιστες οι φορές που είχε καταπατηθεί.

Αρχικά το άθλημα στο οποίο αγωνίζονταν ήταν ένα, το στάδιο, που αποτελούσε αγώνα δρόμου. Έτσι, οι αγώνες διαρκούσαν μόλις μία ημέρα. Μετά τη 13η Ολυμπιάδα άρχισαν να προστίθενται και άλλα αθλήματα και τελικά οι μέρες αυξήθηκαν στις πέντε και τα αθλήματα στα 18.

Δικαίωμα συμμετοχής είχαν όλοι οι Έλληνες άντρες, αρκεί να μην είχαν καταδικαστεί για φόνο, να μην είχαν βεβηλώσει ναούς και να μην ήταν κάτοικοι πόλεων που είχαν καταπατήσει την εκεχειρία. Οι αθλητές αγωνίζονταν γυμνοί (από εκεί εικάζεται ότι προήλθε η λέξη γυμναστική). Ωστόσο, θεατές μπορούσαν να είναι και οι σκλάβοι και οι βάρβαροι. Από τους αγώνες αποκλείονταν οι γυναίκες και ως αθλήτριες και ως θεατές. Κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής εποχής άρχισαν να συμμετέχουν άνδρες διαφορετικών εθνικοτήτων.

Κριτές των αγώνων ήταν οι Ελλανοδίκες, που ήταν υπεύθυνοι και για όλη τη διοργάνωση. Το αξίωμά τους ήταν ισόβιο και κληρονομικό, στη συνέχεια όμως -όσο αυξανόταν και ο αριθμός τους- αποκτούσαν το αξίωμα μέσω κλήρωσης. 

Οι νικητές έπαιρναν για βραβείο ένα στεφάνι από φύλλα αγριελιάς, τον κότινο, κι ένα κλαδί ελιάς από το ιερό δέντρο Καλλιστέφανος. Το κλαδί ελιάς ήταν πολύ σημαντικό έπαθλο γιατί προερχόταν από τις ελιές της Ολυμπίας, τις οποίες πίστευαν ότι τις είχε φυτέψει ο Ηρακλής. Αργότερα, όταν καθιερώθηκαν οι ιππικοί αγώνες, έδιναν ως έπαθλο και μια μάλλινη κόκκινη κορδέλα. Όμως το μεγαλύτερο βραβείο για τους νικητές ήταν η φήμη και η υστεροφημία που αποκτούσαν. Οι πόλεις γκρέμιζαν τα τείχη τους κατά την άφιξη του ολυμπιονίκη, δείχνοντας με αυτόν τον τρόπο ότι με την παρουσία του οι πολίτες ένιωθαν ασφαλείς ακόμη και χωρίς τείχη. Πολλές φορές επίσης οι νικητές εξαιρούνταν από κάποιος φόρους ή γίνονταν μέλη της πολιτικής ελίτ. Όμως και στην ποίηση και τη γλυπτική εξυμνούνταν τα κατορθώματά τους, δείχνοντας έτσι πόσο σπουδαίο ήταν το επίτευγμά τους.

Οι Ολυμπιάδες ήταν τόσο σημαντικές που σταδιακά σε πολλές περιοχές του τότε ελληνικού κόσμου καθιερώθηκαν ως βάση χρονολόγησης. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες διεξάγονταν για πολλούς αιώνες, μεταβάλλοντας κάποια συστατικά τους (αριθμός αγωνισμάτων, συμμετοχή και άλλων εθνικοτήτων) ανάλογα με τις συνθήκες της εκάστοτε εποχής, διατηρώντας όμως αναλλοίωτο τον χαρακτήρα τους. Το τέλος  στην τέλεσή τους ήρθε το 393-4 μ.Χ, όταν ο Θεοδόσιος Α’ τους απαγόρευσε χαρακτηρίζοντάς τους ειδωλολατρικούς.

Πηγές:

Ψηφίδες για την ελληνική γλώσσα, greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/arxaiotita

International Olympic Academy, ioa.org.gr/h-klhponomia-ton-archeon-olybiakon-agonon/?lang=el

World History Encyclopedia, worldhistory.org/trans/el/1-440/