Ιάκωβος Καμπανέλλης

Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης ήταν ένας από τους σπουδαιότερους θεατρικούς συγγραφείς της νεοελληνικής δραματουργίας. Με τα έργα του έθεσε τις βάσεις για την ανανέωση του ελληνικού θεάτρου.

Γεννήθηκε στη Νάξο τον Δεκέμβριο του 1921. Από μικρή ηλικία δείχνει την αγάπη του για τη λογοτεχνία, πράγμα που εντοπίζουν και οι δάσκαλοί του στο σχολείο. Στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου μετακομίζει με την οικογένειά του στην Αθήνα, λόγω οικονομικών προβλημάτων. Την ημέρα δουλεύει και το βράδυ σπουδάζει σχεδιαστής τεχνικού σχεδίου στη Σιβιτανίδειο. Παρόλο που η ζωή του είναι γεμάτη, ξεκλέβει χρόνο για να διαβάζει λογοτεχνικά και ιστορικά βιβλία. 

Η γερμανική κατοχή κάνει τη ζωή στην Ελλάδα αφόρητη. Έτσι, ο Ιάκωβος μαζί με έναν φίλο του αποφασίζουν να φύγουν από τη χώρα το 1942. Συλλαμβάνονται όμως από τους Γερμανούς, οι οποίοι τους στέλνουν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν. Θα μείνει εκεί μέχρι το 1945, όταν θα απελευθερωθεί από τον αμερικανικό στρατό. Η εμπειρία του αυτή θα επηρεάσει δραστικά τη ζωή του και ένα μεγάλο μέρος του έργου του. Επιστρέφοντας στην ελεύθερη πια Αθήνα παρακολουθεί μια παράσταση στο Θέατρο Τέχνης και μαγεύεται. Ωστόσο δεν μπορεί να δώσει εξετάσεις για καμία δραματική σχολή, γιατί δεν έχει απολυτήριο Γυμνασίου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αφιερωθεί στη συγγραφή θεατρικών έργων και γράφει το πρώτο του έργο Άνθρωποι και ημέρες, το 1946. Ακολουθούν τα έργα Χορός πάνω στα στάχυα, Οδυσσέα γύρισε σπίτι, Ο μπαμπάς και ο πόλεμος κ.ά. 

Με αφορμή το έργο Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια γράφει το σενάριο για την ταινία Στέλλα του Μιχάλη Κακογιάννη και το όνομά του γίνεται γνωστό στο εξωτερικό. Ακολουθεί το σενάριο της ταινίας Ο Δράκος, που θεωρείται μία από τις σημαντικότερες της ελληνικής και παγκόσμιας δραματουργίας.

Το 1956 έρχεται και η αναγνώρισή του ως θεατρικός συγγραφέας με το έργο Έβδομη Μέρα της Δημιουργίας, που ανεβαίνει από το Εθνικό Θέατρο. Έναν χρόνο αργότερα ξεκινά και η συνεργασία του με τον Κάρολο Κουν στο Θέατρο Τέχνης με το έργο Η αυλή των θαυμάτων (1957). Πολλά ηχηρά ονόματα της εποχής συμμετέχουν στην παράσταση, όπως ο Γιάννης Τσαρούχης που φτιάχνει τα σκηνικά και ο Μάνος Χατζιδάκις που γράφει τη μουσική. Η επιτυχία είναι πολύ μεγάλη και ο Καμπανέλλης αναγνωρίζεται ως αναμορφωτής της νεοελληνικής δραματουργίας. 

Το 1961 αποφασίζει να εκδώσει ένα βιβλίο με τίτλο Μαουτχάουζεν, στο οποίο αποτυπώνει την εμπειρία του στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης. Το βιβλίο έχει μεγάλη εκδοτική επιτυχία και μεταφράζεται σε αρκετές γλώσσες. Γράφει μάλιστα και τέσσερα τραγούδια με το ίδιο θέμα τα οποία μελοποιεί ο Μίκης Θεοδωράκης

Η επόμενη μεγάλη θεατρική του επιτυχία έρχεται το 1963 με το έργο Η γειτονιά των Αγγέλων, που ανεβαίνει από τον θίασο της Τζένης Καρέζη και τη μουσική γράφει ο Μίκης Θεοδωράκης. 

Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας γράφει το έργο Το μεγάλο μας τσίρκο (1973) και η πρεμιέρα της παράστασης μετατρέπεται σε αντιδικτατορική διαδήλωση. Ακολουθούν τα έργα Το κουκκί και το ρεβίθι και Ο εχθρός του λαού.

Στη μακροχρόνια καριέρα του έγραψε πολλά θεατρικά έργα και σενάρια για ταινίες. Ενδεικτικά για τα θεατρικά έργα αναφέρονται οι τίτλοι Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού, Ο Αόρατος κίνδυνος, Ο δρόμος περνά από μέσα, Η τελευταία πράξη, Μια κωμωδία, ενώ για ταινίες οι τίτλοι Το Αμαξάκι, Κορίτσια στον ήλιο, Η Χιονάτη και τα εφτά γεροντοπαλίκαρα. Επίσης έγραψε τραγούδια που τα μελοποίησαν ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Σταύρος Ξαρχάκος. 

Η ανανέωση που έφερε ο Καμπανέλλης στο νεοελληνικό θέατρο ήταν αποφασιστικής σημασίας. Τα έργα του διακατέχονται από έναν πρωτόγνωρο κοινωνικό ρεαλισμό, με στοιχεία ποιητικού συμβολισμού και σάτιρας, καθώς σκιαγραφούν τις κοινωνικές καταστάσεις της εποχής αλλά και τον χαρακτήρα των Ελλήνων.

Εργάστηκε για πολλά χρόνια στο ραδιόφωνο, καθώς επίσης και ως αρθρογράφος, δοκιμιογράφος και αφηγητής

Πέθανε τον Μάρτιο του 2011.

Εικόνες